Hacamat ve Tinnitus: Kulak Çınlamasına İyi Gelir mi?
“Hacamat kulak çınlamasına iyi gelir mi?” özellikle birkaç yıl öncesine kadar tinnitus hastalarının oldukça sık sorduğu sorulardan biriydi.
Bir dönem sosyal medya ve internet platformlarında hacamatın kulak çınlaması için uygulanabileceğine ilişkin çok sayıda paylaşım yapıldı. Geleneksel bir uygulama olması ve toplumdaki kültürel ve dinî karşılığının bulunması da bu ilginin artmasına katkıda bulunmuş olabilir.
Bunun sonucunda tinnitus nedeniyle hacamat yaptırmış çok sayıda hastayla karşılaştık.
Peki bilimsel açıdan baktığımızda hacamat tinnitus tedavisi midir?
Bugünkü bilgilerle verebileceğimiz yanıt nettir:
Hacamatın tinnitus tedavisinde klinik olarak anlamlı bir yarar sağladığı yeterli bilimsel kanıtla gösterilmiş değildir.
Burada kullandığımız ifade önemlidir.
“Etkinliği yeterli bilimsel kanıtla gösterilmemiştir” demek ile “kesinlikle etkisizdir” demek aynı şey değildir.
Bilimsel yaklaşım, elimizdeki verilerin gösterdiğinden daha fazlasını söylememeyi gerektirir.
Hacamat Nedir?
Hacamat, uluslararası literatürde genellikle wet cupping (yaş kupa uygulaması) olarak adlandırılan geleneksel bir yöntemdir.
Derinin belirli bölgelerine kupa yardımıyla negatif basınç uygulanması, yüzeysel kesiler oluşturulması ve ardından bir miktar kanın dışarı alınması esasına dayanır.
Hacamat yalnızca İslam kültürüne ait bir uygulama değildir. Benzer kupa ve kan alma uygulamalarının Antik Mısır, Mezopotamya, Çin ve Yunan uygarlıklarında da kullanıldığı bilinmektedir.
Dolayısıyla oldukça eski bir uygulamadır.
Ancak bir yöntemin yüzlerce veya binlerce yıldır kullanılıyor olması, belirli bir hastalığın tedavisinde etkili olduğunun bilimsel kanıtı değildir.
Hacamatın Tinnitus Tedavisinde Etkinliği Gösterilmiş midir?
Tinnitus açısından asıl sorulması gereken soru budur.
Bir yöntemin tinnitus tedavisinde etkili olduğunu söyleyebilmek için uygun şekilde tasarlanmış klinik araştırmalarda etkinliğinin gösterilmesi gerekir.
Araştırmalarda;
tinnitus şiddetindeki değişim,
tinnitusun günlük yaşam üzerindeki etkisi,
sonuçların kontrol grubundan farklı olup olmadığı,
elde edilen sonucun ne kadar sürdüğü,
hangi tinnitus grubunda sonuç alındığı,
sonuçların bağımsız araştırmalarda tekrarlanıp tekrarlanamadığı
gibi ölçütlerin değerlendirilmesi gerekir.
Bugün hacamatın tinnitus tedavisinde klinik olarak anlamlı bir yarar sağladığını ortaya koyan yeterli kalitede bilimsel kanıt bulunmamaktadır.
Bu nedenle hacamat kanıta dayalı standart tinnitus tedavilerinden biri olarak kabul edilemez.
Hacamat Hakkında Öne Sürülen İddialar Bilimsel Kanıt mıdır?
Hacamatla ilgili internet ve sosyal medya ortamında çok sayıda iddiayla karşılaşılmaktadır.
Özellikle “kan dolaşımını düzenlediği”, “toksinleri uzaklaştırdığı” veya çeşitli biyolojik sistemler üzerinden tinnitus üzerinde etkili olabileceği şeklinde açıklamalar yapılabilmektedir.
Ancak bu tür iddialar hacamatın tinnitus tedavisinde etkili olduğunun kanıtı değildir.
Burada önemli bir bilimsel ayrım vardır.
Bir uygulamanın tinnitus üzerindeki klinik etkinliği henüz yeterince gösterilmemişse, bu uygulamanın tinnitusu hangi biyolojik mekanizmayla etkileyebileceğini tartışmaya başlamak okuyucuda yanlış bir algı oluşturabilir.
“Etkisi var fakat nasıl etki ettiği henüz bilinmiyor” şeklinde bir izlenim ortaya çıkabilir.
Oysa mevcut bilimsel veriler böyle bir ön kabulü desteklemez.
Önce yöntemin tinnitus üzerinde klinik olarak anlamlı bir yarar sağladığı güvenilir çalışmalarla gösterilmelidir. Ancak bundan sonra gösterilmiş olan etkinliğin mekanizması araştırılabilir.
Bu nedenle hacamatın kan dolaşımı, sinir sistemi veya başka biyolojik mekanizmalar üzerinden tinnitusu tedavi ettiğini söylemek için bugün yeterli bilimsel dayanak bulunmamaktadır.
Tinnitus Sadece Bir Dolaşım Problemi Değildir
Tinnitusun yalnızca kulaktaki kan dolaşımının bozulması sonucunda ortaya çıktığı düşüncesi doğru değildir.
Tinnitus tek bir hastalık değil, farklı nedenlerle ortaya çıkabilen bir semptomdur.
İşitme kaybına eşlik eden tinnitus, somatosensoriyel tinnitus, Ménière hastalığıyla ilişkili tinnitus, pulsatil vasküler tinnitus veya santral işitsel sistemdeki değişikliklerle ilişkili tinnitus aynı mekanizmaya sahip değildir.
Dolayısıyla herhangi bir uygulama hakkında dolaşımı etkilediği ileri sürülse bile buradan doğrudan;
“O halde kulak çınlamasına iyi gelir.”
sonucu çıkarılamaz.
Tinnitus tedavisinde öncelik, tinnitusun tipinin ve mümkün olduğunca altında yatan nedenin değerlendirilmesidir.
Tinnitus Nedeniyle Hacamat Yaptırmış Hastalarda Gözlemlerimiz
Özellikle birkaç yıl öncesine kadar, başka merkezlerde veya kişiler tarafından tinnitus nedeniyle hacamat uygulanmış ve çınlama yakınması devam ettiği için kliniğimize başvuran hastalarla oldukça sık karşılaşıyorduk.
Bu hastaların önemli bir bölümü hacamattan yarar görmediğini ifade ediyordu.
Bazı hastalar ise hacamat uygulamasından sonra tinnituslarının arttığını veya daha kötü olduğunu belirtiyordu.
Kendi klinik pratiğimizde hacamat sonrasında tinnitusunun düzeldiğini ifade ederek bize başvuran bir hasta grubuyla karşılaşmadık.
Ancak burada çok önemli bir bilimsel sınırlamayı özellikle belirtmek gerekir:
Bunlar klinik gözlemlerimizdir; kontrollü bir bilimsel araştırmanın sonuçları değildir.
Üstelik kliniğimize başvuran hasta grubu doğal olarak tinnitus yakınması devam eden kişilerden oluşmaktadır.
Hacamat sonrasında yarar gördüğünü düşünen ve artık tinnitus nedeniyle hekime başvurmayan kişilerin bizim hasta grubumuzda yer almaması mümkündür.
Bilimsel araştırmalarda buna seçilim yanlılığı (selection bias) denir.
Bu nedenle kendi klinik gözlemlerimizden hareketle;
“Hacamat bütün tinnitus hastalarında etkisizdir.”
veya
“Hacamat tinnitusu kötüleştirir.”
şeklinde genel bir bilimsel sonuç çıkarmak doğru değildir.
Söyleyebileceğimiz şey daha sınırlıdır:
Geçmiş yıllarda tinnitus nedeniyle hacamat yaptırmış, fayda görmediğini veya tinnitusunun arttığını ifade eden hastalarla kliniğimizde sık karşılaştık.
“Hacamat Yaptırdım, Çınlamam Geçti” Söylemi Bilimsel Kanıt mıdır?
Hayır.
Bu yalnızca hacamat için değil, tinnitus için önerilen bütün tedavi ve uygulamalar için geçerli temel bir bilimsel ilkedir.
Bir kişinin;
“Hacamat yaptırdım, çınlamam azaldı.”
demesi kişinin kendi deneyimidir.
Aynı şekilde;
“Hacamat yaptırdım, çınlamam arttı.”
diyen kişinin deneyimi de gerçektir.
Ancak her iki ifade de tek başına bilimsel kanıt oluşturmaz.
Bir yöntemin gerçekten etkili veya zararlı olup olmadığını gösterebilmek için kişisel deneyimlerin ötesine geçen kontrollü araştırmalara ihtiyaç vardır.
Tinnitus araştırmalarında THI (Tinnitus Handicap Inventory), TFI (Tinnitus Functional Index) gibi standardize ölçeklerin kullanılmasının nedenlerinden biri de budur.
Dolayısıyla sosyal medyada çok sayıda olumlu veya olumsuz deneyimin paylaşılması, tek başına bir tedavinin etkinliğini veya etkisizliğini kanıtlamaz.
Hacamat Neden Bir Dönem Tinnitus Hastaları Arasında Bu Kadar Yaygınlaştı?
Tinnitus aylarca, hatta yıllarca devam edebilen bir semptomdur.
Özellikle tinnitusundan ciddi biçimde rahatsız olan ve farklı tedavilerden sonuç alamayan hastalar yeni bir çözüm arayışına girebilir.
Bu ortamda bazı uygulamalar sosyal medya aracılığıyla çok kısa sürede geniş kitlelere ulaşabilir.
Aynı yöntemin tekrar tekrar paylaşılması, kişisel başarı hikâyelerinin öne çıkması ve yöntemin toplum tarafından zaten biliniyor olması zaman içerisinde güçlü bir etkinlik algısı oluşturabilir.
Hacamatın tinnitus için yoğun biçimde konuşulduğu dönemde de benzer bir süreç yaşandığını gözlemledik.
Son yıllarda ise tinnitus nedeniyle hacamat yaptırdığını söyleyen veya hacamat konusunda soru soran hastalarla daha az karşılaşıyoruz.
Ancak bunun nedenini bilimsel olarak araştırmadığımız için buradan “toplum hacamatın etkisiz olduğunu anladı” şeklinde bir sonuç çıkarmak doğru olmaz.
Bize hatırlattığı önemli nokta şudur:
Bir yöntemin popüler olması, o yöntemin etkili olduğunun bilimsel kanıtı değildir.
Sosyal medyadaki görünürlük ile bilimsel kanıt birbirinden farklıdır.
Hacamat ve Din
Hacamat yalnızca İslam kültürüne ait bir uygulama değildir.
Tarihsel kayıtlar Antik Mısır, Mezopotamya, Çin ve Yunan uygarlıklarında da benzer uygulamaların yapıldığını göstermektedir. Başka bir ifadeyle hacamat İslamiyet'ten yüzyıllar önce de bilinen ve uygulanan geleneksel bir yöntemdir.
İslam kültüründe hacamatla ilgili çeşitli hadis rivayetleri bulunmaktadır. Bu nedenle bazı kişiler hacamatı yalnızca bir tedavi yöntemi değil, aynı zamanda dinî bir uygulama olarak da değerlendirmektedir.
Burada önemli bir ayrım yapmak gerekir:
Bir kişinin hacamatı dinî veya kültürel nedenlerle tercih etmesi ile hacamatın tinnitus tedavisinde etkili olup olmadığı iki ayrı konudur.
Birincisi kişinin inanç ve tercih alanındadır.
“Hacamat tinnitusu tedavi eder mi?” sorusu ise tıbbi bir sorudur ve bilimsel yöntemlerle değerlendirilmelidir.
Bir uygulamanın dinî kaynaklarda yer alması ile belirli bir hastalık için etkili olduğunun bilimsel olarak gösterilmiş olması aynı şey değildir.
Modern tıp bir tedavinin etkinliğini tarihsel veya dinî referanslarla değil, kontrollü bilimsel araştırmalarla değerlendirir.
Dolayısıyla tinnitus hastasının tıbbi açıdan sorması gereken soru;
“Hacamat geleneksel olarak uygulanıyor mu?”
veya
“Hacamat dinî kaynaklarda yer alıyor mu?”
değil;
“Hacamatın tinnitus üzerindeki etkinliği güvenilir bilimsel çalışmalarla gösterilmiş midir?”
olmalıdır.
Bugünkü bilimsel bilgilerle bu soruya verebileceğimiz yanıt:
Yeterli düzeyde gösterilmiş değildir.
Hacamat Zararsız Bir Uygulama mıdır?
Bir yöntemin etkinliği ile güvenliği birbirinden farklı konulardır.
Hacamat deri bütünlüğünün bozulduğu ve kanama oluşturulan bir uygulamadır.
Uygulama koşullarına ve kişinin özelliklerine bağlı olarak;
kanama,
morarma,
cilt hasarı,
enfeksiyon,
iz kalması
gibi istenmeyen durumlar ortaya çıkabilir.
Özellikle kanama bozukluğu bulunan veya kan sulandırıcı ilaç kullanan kişilerde ayrıca dikkat gerekir.
Dolayısıyla bir uygulamanın “geleneksel” veya “doğal” olması, otomatik olarak risksiz olduğu anlamına gelmez.
Tinnitus Hastasında Asıl Risk: Tanının Gecikmesi
Tinnitus ve hacamat konusunda belki de üzerinde durulması gereken en önemli nokta budur.
Tinnitus tek başına bir tanı değildir; bir semptomdur.
Çoğu tinnitus ciddi bir hastalığın göstergesi değildir. Ancak bazı tinnitus türlerinde altta yatan nedenin araştırılması önemlidir.
Özellikle;
yeni başlayan tek taraflı tinnitus,
ani işitme kaybıyla birlikte başlayan tinnitus,
asimetrik işitme kaybının eşlik ettiği tinnitus,
nabızla senkron pulsatil tinnitus,
belirgin baş dönmesinin eşlik ettiği tinnitus,
nörolojik belirtilerle birlikte ortaya çıkan tinnitus
durumlarında tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.
Bu hastalarda hacamat veya başka herhangi bir tamamlayıcı uygulamanın denenmesi nedeniyle esas değerlendirme ve gerekli tedavinin gecikmesi daha önemli bir sorun oluşturabilir.
Buradaki prensip hacamata özgü değildir.
Tinnitusun nedeninin araştırılmasını geciktiren herhangi bir uygulama aynı riski taşır.
Hacamat Yaptırmak İsteyen Tinnitus Hastasına Ne Söylenmeli?
Buradaki amaç hastayı hacamat yaptırmaya veya yaptırmamaya yönlendirmek değildir.
Amaç mevcut bilimsel bilgiyi doğru ve tarafsız biçimde paylaşmaktır.
Bugünkü bilgilerle söylenebilecek temel bilgi şudur:
Hacamatın tinnitus tedavisinde klinik olarak anlamlı bir yarar sağladığı yeterli bilimsel kanıtla gösterilmiş değildir.
Bir kişinin hacamatı dinî, kültürel veya kişisel nedenlerle tercih etmesi ayrı bir konudur.
Ancak tinnitus tedavisi açısından değerlendirildiğinde bilimsel kanıt esas alınmalıdır.
En önemlisi hacamat veya başka bir tamamlayıcı uygulama nedeniyle tinnitusun tıbbi değerlendirmesi ve gerekli tedavisi geciktirilmemelidir.
Sonuç: Hacamat Tinnitus Tedavisi midir?
Bugünkü bilimsel bilgiler ışığında:
Hacamat tinnitusun kanıtlanmış bir tedavisi değildir.
Bunun ötesine geçerek hacamatın bütün tinnitus hastalarında kesinlikle etkisiz olduğunu veya tinnitusu kesinlikle kötüleştirdiğini söylemek için de yeterli bilimsel veri bulunmamaktadır.
Geçmiş yıllarda kliniğimize, başka yerlerde tinnitus nedeniyle hacamat yaptırmış ancak yakınmaları devam eden çok sayıda hasta başvurdu. Bazı hastalar hacamat sonrasında tinnituslarının arttığını da ifade etti.
Ancak bunların klinik gözlem olduğunu ve kontrollü bilimsel araştırma sonucu olmadığını özellikle vurgulamak gerekir.
Bu nedenle bilimsel açıdan ne hacamata gösterilmemiş yararlar yüklemek ne de mevcut verilerin ötesine geçerek kesin etkisizlik veya zarar iddiasında bulunmak doğrudur.
Bugün söyleyebileceğimiz cümle daha sade ve nettir:
Hacamatın tinnitus tedavisinde klinik olarak anlamlı bir yarar sağladığı yeterli bilimsel kanıtla gösterilmiş değildir.
Tinnitus hastasında öncelik, herhangi bir uygulamayı denemeden önce tinnitusun tipini ve olası nedenini doğru değerlendirmek olmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Hacamat kulak çınlamasına iyi gelir mi?
Hacamatın kulak çınlaması tedavisinde klinik olarak anlamlı bir yarar sağladığını gösteren yeterli kalitede bilimsel kanıt bulunmamaktadır.
Hacamat tinnitusu geçirir mi?
Hacamatın tinnitusu ortadan kaldırdığını gösteren yeterli bilimsel veri bulunmamaktadır.
Hacamat sonrası kulak çınlaması artabilir mi?
Hacamat sonrasında tinnitusunun arttığını ifade eden hastalarla klinik pratiğimizde karşılaştık. Ancak bu gözlem hacamatın tinnitusu artırdığını bilimsel olarak kanıtlamaz. Böyle bir neden-sonuç ilişkisinin gösterilebilmesi için kontrollü bilimsel çalışmalara ihtiyaç vardır.
Boyundan yapılan hacamat kulak çınlamasına iyi gelir mi?
Boyun bölgesine yapılan hacamatın tinnitus tedavisinde etkili olduğunu gösteren yeterli bilimsel kanıt bulunmamaktadır.
Hacamat kulaktaki kan dolaşımını düzeltir mi?
Hacamatın kulak dolaşımını düzelterek tinnitusu tedavi ettiğini gösteren yeterli bilimsel veri bulunmamaktadır.
Tinnitus varsa hacamattan önce KBB değerlendirmesi gerekir mi?
Özellikle yeni başlayan, tek taraflı, işitme kaybıyla birlikte olan, nabızla senkron veya baş dönmesi ya da nörolojik belirtilerin eşlik ettiği tinnitusun öncelikle tıbbi olarak değerlendirilmesi önemlidir.
Bilimsel Kaynaklar
Tunkel DE, et al. Clinical Practice Guideline: Tinnitus. Otolaryngology–Head and Neck Surgery. 2014.
Cima RFF, et al. A multidisciplinary European guideline for tinnitus: diagnostics, assessment, and treatment. HNO. 2019.
Meijers S, et al. Analysis and comparison of clinical practice guidelines regarding treatment recommendations for chronic tinnitus in adults: a systematic review. BMJ Open. 2023.
Luetzenberg FS, Babu S, Seidman MD. Alternative Treatments of Tinnitus: Alternative Medicine. Otolaryngologic Clinics of North America. 2020.
Smith GS, Romanelli-Gobbi M, Gray-Karagrigoriou E, Artz GJ. Complementary and integrative treatments: tinnitus. Otolaryngologic Clinics of North America. 2013.
