Diş Sıkma (Bruksizm) Kulak Çınlamasına Neden Olur mu?
Çene, yüz ve boyun hareketleriyle değişen tinnitusun bilimsel açıklaması
Kulak çınlaması (tinnitus) yaşayan hastalardan sıklıkla şu ifadeleri duyuyoruz:
“Dişlerimi sıktığımda çınlamamın sesi değişiyor.”
“Alnıma veya şakaklarıma bastırdığımda ses farklılaşıyor.”
“Başımı sağa veya sola çevirdiğimde çınlamam artıyor.”
“Boynumu gerdiğimde sesin şiddeti değişiyor.”
Bu gözlemler, sinir sisteminin çalışma biçimiyle açıklanabilen gerçek duyusal değişikliklerdir.
Ancak bu durum bazen tinnitusun diş sıkma, çene eklemi veya boyun bölgesindeki sorunlardan kaynaklandığı şeklinde yorumlanmaktadır.
Oysa çınlamanın sesini değiştirebilmek, çınlamanın nedeninin bulunduğu anlamına gelmez.
Bu ayrımın anlaşılması, hem tinnitusun doğru değerlendirilmesi hem de hastaların gereksiz tedavi beklentilerine yönlendirilmemesi açısından önemlidir.
Çene, yüz ve boyun ile işitme sistemi arasında nasıl bir bağlantı vardır?
İç kulakta oluşan işitsel sinyaller, işitme siniri aracılığıyla beyin sapındaki koklear çekirdeklere ulaşır ve buradan beynin diğer işitsel merkezlerine iletilir.
Ancak işitsel sistem, vücudun diğer duyusal sistemlerinden tamamen bağımsız çalışmaz.
Yüz, alın, şakak ve çene bölgesinden gelen duyusal bilgilerin önemli bir bölümü trigeminal sinir aracılığıyla taşınır. Boyun kasları ve eklemlerinden gelen bilgiler ise servikal sinir yollarıyla merkezi sinir sistemine ulaşır.
Bu duyusal yolların işitsel sistemle bağlantıları bulunmaktadır.
Özellikle beyin sapındaki dorsal koklear çekirdek, işitsel ve somatosensoriyel girdilerin etkileşebildiği önemli merkezlerden biridir.
Bu anatomik bağlantılar, çene veya boyun hareketlerinin bazı hastalarda tinnitusun şiddetini ve ses karakterini neden değiştirebildiğini açıklamaya yardımcı olur.
Ancak anatomik bağlantının bulunması, çene veya boyundaki bir bozukluğun tinnitusun nedeni olduğunu kanıtlamaz.
Somatosensoriyel modülasyon nedir?
Somatosensoriyel sistem; dokunma, basınç, kas aktivitesi ve vücut pozisyonuyla ilgili bilgilerin sinir sistemine iletilmesinde görev alır.
Somatosensoriyel modülasyon, bu sistemden gelen uyarıların mevcut tinnitusun şiddetini, ses perdesini veya algılanışını değiştirebilmesidir.
Örneğin kişi dişlerini sıktığında çiğneme kaslarının aktivitesi ve bu bölgeden gelen duyusal sinyaller değişir.
Alnına veya şakaklarına bastırdığında trigeminal sistem, boynunu çevirdiğinde ise servikal duyusal yollar üzerinden farklı uyarılar oluşur.
Bu uyarılar, işitsel sistemdeki sinir hücrelerinin aktivitesini etkileyebilir. Bunun sonucunda kişi çınlamasını daha yüksek, daha düşük veya farklı bir tonda duyabilir.
Bu etkileşimde dorsal koklear çekirdek önemli bir rol oynasa da mekanizma yalnızca bu yapıyla sınırlı değildir. Daha geniş işitsel ve somatosensoriyel sinir ağları da sürece katılabilir.
Peki, ses değişiyorsa neden çene veya boyun tinnitusun nedeni sayılmıyor?
Çünkü bir sinirsel sistemin başka bir sistemin aktivitesini değiştirmesi, o sistemdeki sorunun başlangıç nedeni olduğunu göstermez.
Dişlerini sıktığında tinnitusun şiddeti artan bir hastada, çene bölgesinden gelen duyusal uyarılar mevcut tinnitusun işlenişini etkiliyor olabilir.
Ancak bu gözlem, tinnitusun ilk olarak neden ortaya çıktığını açıklamaz.
Aynı şekilde şakaklarına bastırdığında tinnitusun karakteri değişen bir kişide, şakak bölgesinde tedavi edilmesi gereken bir hastalık bulunduğu sonucuna varılamaz.
Boyun hareketleriyle sesin değişmesi de tek başına boyun omurlarında veya kaslarında tinnitusun nedeni olan bir bozukluk bulunduğunu göstermez.
Üstelik somatosensoriyel modülasyon, çene veya boyun bölgesinde belirgin bir hastalık saptanmayan tinnitus hastalarında da görülebilir.
Somatosensoriyel girdilerin bazı hastalarda tinnitusun gelişmesine veya sürmesine katkıda bulunabileceği bilinmekle birlikte, modülasyonun gösterilmesi tek başına nedensellik kanıtı veya tedavi endikasyonu değildir.
Bruksizm gerçekten kulak çınlamasına neden olur mu?
Bruksizm, uyku sırasında veya uyanıklıkta ortaya çıkabilen çiğneme kası aktivitesidir. Diş sıkma ve diş gıcırdatma bu durumun bilinen örnekleridir.
Bruksizm ile tinnitus aynı hastada bulunabilir. Ayrıca temporomandibular bozukluklar ile tinnitus arasında ilişki bildiren bilimsel araştırmalar bulunmaktadır.
Ancak bruksizm ile temporomandibular bozukluklar aynı klinik durum değildir. Bu kavramların birbirinin yerine kullanılması bilimsel değerlendirmeyi güçleştirmektedir.
Daha önemlisi, iki rahatsızlığın birlikte görülmesi, birinin diğerine neden olduğunu kanıtlamaz.
Bruksizm; merkezi sinir sistemi aktivitesi, uyku fizyolojisi ve çeşitli davranışsal faktörlerle ilişkili olabilir. Tinnitusun rahatsız ediciliği ise uyku bozuklukları, stres ve dikkat süreçlerinden etkilenebilir.
Dolayısıyla aynı hastada diş sıkma, uyku bozukluğu ve tinnitusun bulunması, ortak veya birbirini etkileyen faktörlerle ilişkili olabilir.
Ancak diş sıkmanın saptanması, tinnitusun nedeninin belirlendiği anlamına gelmez.
Tinnitus hastaları neden farklı tedavilere yöneliyor?
Tinnitus hastalarının bir bölümü, başlangıçta başvurdukları sağlık kuruluşlarında yakınmalarına yeterli açıklama getirilemediğinde farklı tedavi arayışlarına yönelmektedir.
Özellikle standart işitme testlerinin normal bulunması, zaman zaman tinnitusla ilişkili işitsel bir sorun olmadığı şeklinde yorumlanabilmektedir.
Oysa standart odyometri, işitsel sistemin bütün işlevlerini değerlendirmez. Gerektiğinde genişletilmiş yüksek frekans odyometrisi ve diğer odyolojik incelemeler ek bilgi sağlayabilir.
Benzer şekilde tinnitusun yalnızca stres, psikolojik faktörler veya diş sıkma ile açıklanması da kapsamlı değerlendirmeyi geciktirebilir.
Bu süreçte diş sıkma veya çene eklemiyle ilgili bir bulgunun tinnitusun nedeni olarak kabul edilmesi, hastanın farklı tedavilere yönelmesine ve sonuçları belirsiz uygulamalardan beklenti geliştirmesine yol açabilir.
Tinnitusun nedenleri yeterince değerlendirilmeden, eşlik eden bir bulgunun temel neden olarak kabul edilmesi doğru bir klinik yaklaşım değildir.
Diş hekimliği uygulamaları tinnitus tedavisi midir?
Diş sıkma, diş aşınması, çiğneme kası ağrıları ve çene eklemi bozuklukları, kendi klinik gereklilikleri doğrultusunda değerlendirilmesi gereken durumlardır.
Ancak bu sorunların tedavisi ile tinnitusun tedavisi aynı şey değildir.
Diş plakları, kapanış düzenlemeleri veya çene eklemine yönelik girişimlerin genel tinnitus hasta grubunda güvenilir ve kalıcı bir tedavi sağladığı gösterilmiş değildir.
Seçilmiş somatosensoriyel tinnitus hastalarında konservatif orofasiyal tedavilerin yararını bildiren çalışmalar bulunmaktadır. Bununla birlikte, bu çalışmaların sonuçları bütün tinnitus hastalarına genellenemez ve bruksizmin tinnitusun doğrudan nedeni olduğunu kanıtlamaz.
Özellikle tinnitusun kapsamlı değerlendirmesi yapılmadan yalnızca diş sıkma bulgusuna dayanarak dental tedavilerden çınlamanın ortadan kalkacağı beklentisi oluşturulması uygun değildir.
Çene kayropraktisi ve manuel uygulamalar hakkında kısa bir not
Tinnitus yakınması bulunan bazı hastalara çene veya boyun bölgesine yönelik kayropraktik ve çeşitli manuel müdahaleler de önerilmektedir.
Bu uygulamaların gerekçesi olarak çoğu zaman çene, boyun ve işitsel sistem arasındaki anatomik bağlantılar gösterilmektedir.
Ancak sinirsel bağlantıların bulunması, mekanik bir müdahalenin tinnitusun kaynağını ortadan kaldıracağını kanıtlamaz.
Belirli hasta gruplarında bazı manuel tedavi yaklaşımları araştırılmış olsa da çeneye yönelik kayropraktik manipülasyonların tinnitus için genel geçer ve güvenilir bir tedavi olduğu gösterilmiş değildir.
Bu nedenle özellikle tinnitusun nedenleri değerlendirilmeden yapılan müdahaleler ve kesin iyileşme beklentisi oluşturan açıklamalar bilimsel açıdan dikkatle ele alınmalıdır.
Sonuç: Çınlamanın sesini değiştirmek, nedenini bulmak değildir
Tinnitus ile çene, yüz ve boyun bölgesinden gelen duyusal uyarılar arasında nörofizyolojik bir etkileşim bulunmaktadır.
Bu etkileşim, bazı hastalarda tinnitusun şiddetinin veya ses karakterinin hareket ve basınçla değişmesini açıklayabilir.
Ancak bu bulgular tinnitusun mutlaka diş sıkma, çene eklemi veya boyun bölgesindeki bir bozukluktan kaynaklandığını göstermez.
Tinnitusun değerlendirilmesinde öncelik, ayrıntılı klinik öykü, nörootolojik muayene ve hastanın bulgularına uygun odyolojik incelemeler olmalıdır.
Diş sıkma, kas gerginliği, uyku bozuklukları ve psikolojik etkenler gerektiğinde ayrıca değerlendirilmelidir. Ancak bunların varlığı, tinnitusun kapsamlı değerlendirilmesinin yerini almamalıdır.
Tinnitusun sesini değiştiren bir mekanizmayı göstermek, tinnitusun nedenini ortaya koymak veya tedavisini bulmakla aynı şey değildir.
Hastaların doğru bilgilendirilmesi, gereksiz tedavi beklentilerinden korunması ve bilimsel kanıtlara dayanan değerlendirmelere ulaşması, bütün sağlık disiplinlerinin ortak sorumluluğudur.
Diş Sıkma, Çene Hareketleri ve Kulak Çınlaması Hakkında Sık Sorulan Sorular
1. Dişlerimi sıktığımda kulak çınlamam artıyor. Çınlamamın nedeni diş sıkma olabilir mi?
Diş sıkarken çınlamanın artması veya ses karakterinin değişmesi, çene bölgesinden gelen duyusal uyarıların işitsel sistemi etkileyebildiğini gösterebilir. Bu durum somatosensoriyel modülasyon olarak adlandırılır.
Ancak çınlamanın diş sıkmayla değişmesi, tinnitusun diş sıkma nedeniyle ortaya çıktığını kanıtlamaz. Tinnitusun başlangıç nedeni ayrıca araştırılmalıdır.
2. Çenemi sağa sola hareket ettirdiğimde çınlamamın sesi değişiyor. Bu ne anlama geliyor?
Çene hareketleri sırasında trigeminal sinir üzerinden iletilen duyusal bilgiler değişir. Bu sinirsel uyarılar, beyin sapındaki işitsel merkezlerle etkileşerek mevcut tinnitusun şiddetini veya tonunu etkileyebilir.
Bu değişiklik, çene ekleminde mutlaka bir hastalık bulunduğu veya çene tedavisiyle tinnitusun ortadan kalkacağı anlamına gelmez.
3. Alnıma veya şakaklarıma bastırdığımda kulak çınlamam değişiyor. Bunun nedeni nedir?
Alın, şakak ve yüz bölgesinden gelen duyusal uyarıların önemli bir bölümü trigeminal sinir aracılığıyla taşınır.
Bu uyarılar işitsel sinir ağlarının aktivitesini etkileyebilir. Dolayısıyla basınç uygulandığında tinnitusun sesinde geçici değişiklikler oluşabilir.
Ancak sesin değiştiği bölge, tinnitusun kaynağı olarak kabul edilemez.
4. Boynumu çevirdiğimde veya başımı geriye attığımda çınlamam artıyor. Boyun fıtığından olabilir mi?
Boyun kasları ve eklemlerinden gelen duyusal bilgiler, işitsel sistemle etkileşebilir. Bu nedenle bazı hastalarda boyun hareketleri tinnitusun algılanışını değiştirebilir.
Ancak bu bulgu tek başına boyun fıtığı, omurga bozukluğu veya kas hastalığı tanısı koydurmaz.
Boyunla ilgili bir rahatsızlık bulunup bulunmadığı, diğer belirtiler ve muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilmelidir.
5. Diş hekimim gece plağı önerdi. Plak kullanırsam kulak çınlamam geçer mi?
Gece plakları, uygun hastalarda diş aşınmasını önlemek veya belirli çene yakınmalarını kontrol etmek amacıyla kullanılabilir.
Ancak gece plağının tinnitusun nedenini ortadan kaldırdığı veya genel tinnitus hasta grubunda çınlamayı güvenilir biçimde tedavi ettiği gösterilmiş değildir.
Diş sıkma tedavisi ile tinnitus tedavisinin amaçları birbirinden ayrılmalıdır.
6. Diş sıkma problemim var. Kulak çınlamamın da bundan kaynaklandığı söyleniyor. Bu doğru mu?
Bruksizm ve tinnitus aynı kişide birlikte bulunabilir. Ancak iki durumun birlikte görülmesi, aralarında doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi olduğunu göstermez.
Bruksizmin saptanması, tinnitusun nedeninin bulunduğu anlamına gelmez. Bu nedenle işitsel sistemin değerlendirilmesi ihmal edilmemelidir.
7. İşitme testim normal çıktı. Çınlamamın psikolojik veya diş sıkmaya bağlı olduğu söylendi. Bu doğru olabilir mi?
Standart işitme testinin normal olması, tinnitusla ilişkili bütün işitsel değişikliklerin dışlandığı anlamına gelmez.
Stres, uyku bozuklukları ve psikolojik etkenler tinnitusun daha yoğun veya rahatsız edici algılanmasına katkıda bulunabilir. Ancak bunlar tek başına tinnitusun nedenini açıklamaz.
Normal odyometri sonucu, tinnitusun psikolojik veya dental kaynaklı olduğunu kanıtlamaz.
Gerekli durumlarda daha ayrıntılı nörootolojik ve odyolojik değerlendirme yapılmalıdır.
8. Çene eklemime masaj, manuel terapi veya kayropraktik işlem yaptırırsam çınlamam düzelir mi?
Çene ve boyun bölgesine yönelik bazı konservatif tedavilerin, seçilmiş somatosensoriyel tinnitus hastalarında yarar sağlayabildiğini bildiren sınırlı çalışmalar bulunmaktadır.
Ancak bu bulgular, çene manipülasyonlarının veya kayropraktik uygulamaların tinnitus için genel olarak etkili ve güvenilir bir tedavi olduğunu göstermez.
Özellikle tinnitusun nedeni araştırılmadan, yalnızca çene hareketleriyle sesin değişmesine dayanarak mekanik müdahale planlanması uygun değildir.
9. Diş sıkmayı bırakırsam kulak çınlamam da ortadan kalkar mı?
Böyle bir sonuç önceden garanti edilemez.
Diş sıkmanın azaltılması, bruksizme bağlı yakınmalar açısından yararlı olabilir. Ancak tinnitusun da mutlaka ortadan kalkacağı anlamına gelmez.
Çünkü tinnitusun oluşumunda ve sürmesinde farklı işitsel ve merkezi sinir sistemi mekanizmaları rol oynayabilir.
10. Çınlamam çene veya boyun hareketleriyle değişiyorsa öncelikle hangi doktora başvurmalıyım?
Tinnitus yakınmasının öncelikle KBB uzmanı tarafından değerlendirilmesi ve uygun odyolojik incelemelerin yapılması gerekir.
Çene ekleminde ağrı, kilitlenme, çiğneme güçlüğü veya başka belirgin dental yakınmalar varsa bunlar da kendi klinik gereklilikleri doğrultusunda ayrıca incelenebilir.
Önemli olan, tinnitusun nedenleri yeterince araştırılmadan yalnızca diş sıkma veya çene hareketleri üzerinden tedavi planlanmamasıdır.
Unutulmaması gereken önemli nokta
Çınlamanın diş sıkma, çene hareketleri, yüze basınç uygulanması veya boyun hareketleriyle değişmesi; bu bölgelerin tinnitusun nedeni olduğunu kanıtlamaz.
Bu değişiklikler somatosensoriyel sistemin işitsel algı üzerindeki etkisini gösterebilir. Ancak tinnitusun nedeni ve uygun tedavi yaklaşımı, bütün klinik bulgular birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.
Bilimsel kaynaklar
Michiels S, ve ark. (2018). Diagnostic Criteria for Somatosensory Tinnitus: A Delphi Process and Face-to-Face Meeting to Establish Consensus. Trends in Hearing. Tam metin
Michiels S. (2023). Somatosensory Tinnitus: Recent Developments in Diagnosis and Treatment. Journal of the Association for Research in Otolaryngology. Tam metin
van der Wal A, ve ark. (2020). Treatment of Somatosensory Tinnitus: A Randomized Controlled Trial Studying the Effect of Orofacial Treatment as Part of a Multidisciplinary Program. Journal of Clinical Medicine. PubMed
U.S. Department of Veterans Affairs / Department of Defense. (2024). Clinical Practice Guideline for Management of Tinnitus. Kılavuz
German Society of Oto-Rhino-Laryngology. (2022). S3 Guideline: Chronic Tinnitus. Tam metin
Yasal Uyarı ve Bilgilendirme
Bu yazı, güncel bilimsel literatür ışığında toplumun bilgilendirilmesi amacıyla hazırlanmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler herhangi bir sağlık mesleğini, uzmanlık alanını, kurumu veya kişiyi hedef almamakta; tinnitus ile bruksizm, temporomandibular bozukluklar ve somatosensoriyel mekanizmalar arasındaki ilişkinin bilimsel sınırlarını açıklamayı amaçlamaktadır.
Yazıdaki bilgiler kişiye özel tanı, tedavi veya tıbbi yönlendirme niteliği taşımaz; hekim muayenesinin ve bireysel klinik değerlendirmenin yerine geçmez. Her hastanın tanı ve tedavi süreci kendi klinik bulguları doğrultusunda planlanmalıdır.
Bilimsel araştırmaların sonuçları zaman içerisinde değişebilir. Bu nedenle içerik, yayımlandığı tarihteki bilimsel bilgiler çerçevesinde değerlendirilmelidir.
