Farenjit Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Farenjit, farinks adı verilen boğaz bölgesinin iltihaplanmasıdır. Oldukça sık görülür ve hemen herkes yaşamının bir döneminde farenjit geçirebilir.

Farinks; burun ve ağız boşluğunun arkasından başlayarak aşağı doğru uzanan anatomik bölgedir. Burun arkasındaki bölüme nazofarinks (geniz), ağız boşluğunun arkasında ve ağzımızı açtığımızda karşıda gördüğümüz bölüme ise orofarinks adı verilir.

Günlük kullanımda “farenjit” denildiğinde çoğunlukla orofarinks bölgesindeki iltihaplanma anlaşılır.

Kaç Tür Farenjit Vardır?

Farenjit, hastalığın süresine ve klinik özelliklerine göre genel olarak akut ve kronik farenjit olmak üzere iki grupta değerlendirilir.

Akut farenjit

Yeni başlayan, genellikle boğaz ağrısı ve yutkunma güçlüğü gibi şikâyetlerin daha belirgin olduğu tablodur. Çoğu zaman bir üst solunum yolu enfeksiyonunun parçası olarak ortaya çıkar.

Kronik farenjit

Boğazdaki tahriş ve yakınmaların uzun süre devam ettiği veya sık tekrarladığı durumdur. Akut farenjitte olduğu gibi yüksek ateş ve belirgin genel hastalık hali çoğunlukla ön planda değildir.

Farenjit Neden Olur?

Akut farenjitin en sık nedeni virüslerdir. Nezle, grip ve diğer viral üst solunum yolu enfeksiyonları sırasında farenjit görülebilir.

Daha az sıklıkla bakteriler de akut farenjite neden olabilir. Bunların içinde özellikle A grubu beta-hemolitik streptokok (Streptococcus pyogenes) önemlidir.

Sigara dumanı, kuru ve kirli hava, bazı kimyasal maddeler ve diğer tahriş edici faktörler de boğaz mukozasında irritasyona yol açabilir.

Kronik farenjiti kolaylaştıran faktörler nelerdir?

Kronik boğaz yakınmalarında tek bir neden bulunmayabilir. Özellikle:

• Sigara ve sigara dumanı

• Kuru, kirli veya tozlu hava

• Alerji

• Sürekli geniz akıntısı

• Kronik burun tıkanıklığı ve ağızdan soluma

• Kronik rinosinüzit

• Reflü ve laringofaringeal reflü

• Sık ve kuvvetli boğaz temizleme alışkanlığı

• Çevresel veya mesleki irritanlar

şikâyetlerin ortaya çıkmasına veya devam etmesine katkıda bulunabilir.

Özellikle burun tıkanıklığı ve ağızdan soluma, boğaza ulaşan havanın yeterince nemlendirilmeden ve ısıtılmadan farinkse ulaşmasına neden olarak kuruluk ve tahrişi artırabilir.

Farenjit Belirtileri Nelerdir?

Akut farenjitte belirtiler genellikle daha belirgindir.

Boğaz ağrısı, yutkunurken ağrı veya güçlük, boğazda yanma, kuruluk ve kaşınma hissi sık görülen yakınmalardır.

Bunlara hastalığın nedenine göre:

• Ateş

• Halsizlik ve kırgınlık

• Baş ağrısı

• Öksürük

• Burun akıntısı ve tıkanıklığı

• Ses kısıklığı

• Boyundaki lenf bezlerinde büyüme ve hassasiyet

eşlik edebilir.

Sürekli boğaz temizleme isteği önemli bir noktadır. Kişi boğazını temizlediğinde kısa süreli rahatlama hissedebilir; ancak bunu sürekli yapmak boğaz mukozasını daha fazla tahriş ederek bir tahriş–boğaz temizleme döngüsü oluşturabilir.

Farenjit Muayenesinde Ne Görülür?

Akut farenjitte boğazda kızarıklık ve ödem görülebilir. Bademciklerde büyüme veya iltihabi görünüm, geniz akıntısı ve boyundaki lenf bezlerinde büyüme eşlik edebilir.

Kronik boğaz yakınmalarında ise farinkste kızarıklık, kuruluk, mukozal irritasyon veya geniz akıntısı görülebilir.

Muayenenin önemli amaçlarından biri yalnızca “farenjit var” demek değil, farenjiti veya kronik boğaz tahrişini devam ettiren nedeni araştırmaktır.

Burun tıkanıklığı, septum deviasyonu, burun eti büyümesi, alerji, kronik sinüzit, ağızdan soluma ve reflü gibi durumlar bu nedenle değerlendirilmelidir.

Farenjit Tanısı Nasıl Konur?

Çoğu hastada tanı, hastanın şikâyetlerinin dinlenmesi ve KBB muayenesi ile konulabilir.

Her farenjit hastasında kan tahlili, görüntüleme veya boğaz kültürü yapılması gerekli değildir.

Ancak bakteriyel, özellikle streptokokal farenjit düşünülen uygun hastalarda hızlı streptokok testi veya boğaz kültürü gerekebilir.

Tekrarlayan veya uzun süren yakınmalarda ise alerji, sinüzit, reflü, burun tıkanıklığı veya başka bir hastalığın bulunup bulunmadığı araştırılabilir.

Farenjit Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi farenjitin nedenine göre değişir.

Akut viral farenjit

Akut farenjitlerin büyük bölümü viraldir ve bu hastalarda antibiyotik kullanılmasının faydası yoktur.

Çoğu akut boğaz enfeksiyonu yaklaşık bir hafta içerisinde kendiliğinden düzelme eğilimindedir.

Tedavinin temel amacı hastanın şikâyetlerini azaltmaktır. Yeterli sıvı alınması, boğazı tahriş eden maddelerden uzak durulması ve gerekli hastalarda hekimin uygun gördüğü ağrı kesici/ateş düşürücü tedaviler kullanılabilir.

Antibiyotik ne zaman gerekir?

Her boğaz ağrısında veya her farenjitte antibiyotik başlanması doğru değildir.

Muayene bulguları ve gerektiğinde yapılan hızlı streptokok testi veya boğaz kültürü sonucunda bakteriyel farenjit düşünülen veya doğrulanan hastalarda antibiyotik tedavisi uygulanabilir.

Özellikle A grubu streptokok enfeksiyonunda uygun antibiyotik tedavisi; hastalık süresini bir miktar kısaltmasının yanı sıra bulaşmayı ve bazı komplikasyonların gelişme riskini azaltabilir.

Antibiyotiğin türü ve kullanım süresi hastanın yaşı, alerji öyküsü, klinik durumu ve diğer özelliklerine göre hekim tarafından belirlenmelidir.

Kronik Farenjit Nasıl Tedavi Edilir?

Kronik farenjitte yalnızca boğazı tedavi etmeye çalışmak çoğu zaman yeterli değildir. Öncelikle boğazı sürekli tahriş eden nedenin bulunması gerekir.

Örneğin burun tıkanıklığı ve sürekli ağızdan soluma varsa bunun nedeni; alerji veya kronik geniz akıntısı varsa bunlar değerlendirilmelidir. Reflü düşünülen hastalarda ise uygun değerlendirme yapılarak tedavi buna göre planlanmalıdır.

Kronik farenjitte antibiyotiklerin rutin olarak kullanılmasının genellikle yeri yoktur.

Kronik farenjiti olanlar nelere dikkat etmeli?

Sigara içilmemeli ve pasif sigara dumanından da uzak durulmalıdır. Çok kuru, kirli ve tozlu ortamlardan mümkün olduğunca kaçınılmalıdır.

Yeterli sıvı alınmalı, boğazı tahriş ettiği fark edilen aşırı sıcak veya çok soğuk gıdalardan kaçınılmalıdır.

Burun tıkanıklığı varsa sürekli ağızdan solumak yerine tıkanıklığın nedeni araştırılmalıdır.

Reflüsü bulunan kişilerde özellikle gece geç saatlerde ağır yemeklerden kaçınmak ve reflüyü artıran kişisel faktörleri belirlemek yararlı olabilir.

Sürekli ve kuvvetli şekilde boğaz temizleme alışkanlığından kaçınmak da önemlidir.

Farenjit Ne Zaman Önemlidir?

Boğaz ağrılarının büyük bölümü kısa sürede düzelir. Ancak;

nefes almada güçlük, tükürüğü dahi yutamama, belirgin tek taraflı boğaz şişliği, giderek artan şiddetli ağrı, ağız açmada güçlük, boyunda belirgin şişlik veya genel durumun hızla bozulması gibi belirtilerde gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir.

Ayrıca boğaz yakınmalarının uzun süre devam etmesi veya sürekli tekrarlaması durumunda yalnızca “kronik farenjit” kabul edilmeden, altta yatan nedenin araştırılması uygun olur.

Sonuç

Farenjit çok sık görülmesine rağmen her boğaz ağrısı aynı nedenle ortaya çıkmaz ve her farenjit antibiyotik gerektirmez.

Akut farenjitlerin büyük bölümü viral enfeksiyonlara bağlıdır. Kronik veya tekrarlayan farenjitte ise burun tıkanıklığı, ağızdan soluma, alerji, geniz akıntısı, reflü, sigara ve çevresel tahriş ediciler gibi faktörlerin araştırılması tedavinin en önemli bölümünü oluşturur.

Not: Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi kişiye göre değişebilir. Şikâyetleriniz için KBB hekimi tarafından değerlendirilmeniz önerilir.

Farenjit Hakkında Sık Sorulan Sorular

1. Farenjit bulaşıcı mıdır?

Farenjitin kendisinden çok farenjite neden olan enfeksiyon bulaşıcıdır. Viral ve bakteriyel farenjitler öksürme, hapşırma, yakın temas ve ortak kullanılan eşyalar yoluyla bulaşabilir. Alerji, reflü, sigara dumanı veya kuru hava gibi tahriş edici nedenlere bağlı boğaz şikâyetleri ise bulaşıcı değildir.

2. Farenjit kaç günde geçer?

Akut viral farenjitlerin büyük bölümü yaklaşık bir hafta içinde belirgin şekilde düzelir. Şikâyetlerin uzaması, giderek artması veya sık tekrarlaması durumunda başka nedenlerin araştırılması gerekebilir.

3. Farenjitte antibiyotik kullanmak gerekir mi?

Her farenjitte antibiyotik kullanılmaz. Akut farenjitlerin büyük bölümü virüslerden kaynaklanır ve antibiyotiklerin virüslere etkisi yoktur. Bakteriyel, özellikle streptokokal farenjit düşünülen hastalarda muayene ve gerektiğinde hızlı streptokok testi veya boğaz kültürü sonrasında antibiyotik tedavisi planlanabilir.

4. Farenjit ile bademcik iltihabı aynı şey midir?

Hayır. Farenjit farinksin, tonsillit ise bademciklerin iltihabıdır. Ancak iki bölge aynı anda etkilenebilir. Bu durumda hastalık tonsillofarenjit olarak adlandırılabilir.

5. Kronik farenjit neden geçmez?

Kronik boğaz şikâyetlerinde çoğu zaman boğazı sürekli tahriş eden bir faktör vardır. Burun tıkanıklığı, ağızdan soluma, geniz akıntısı, alerji, reflü, sigara dumanı, kuru hava ve çevresel irritanlar yakınmaların devam etmesine neden olabilir. Bu nedenle yalnızca boğazı değil, altta yatan nedeni değerlendirmek önemlidir.

6. Reflü farenjit yapabilir mi?

Reflü ve özellikle laringofaringeal reflü, bazı hastalarda boğazda yanma, gıcık, yabancı cisim hissi, öksürük ve sık boğaz temizleme ihtiyacıyla ilişkili olabilir. Ancak her kronik boğaz yakınmasını reflüye bağlamak doğru değildir; diğer nedenler de araştırılmalıdır.

7. Farenjitte boğaz temizlemek faydalı mıdır?

Sürekli ve kuvvetli şekilde boğaz temizlemek kısa süreli rahatlama sağlayabilir ancak boğaz mukozasının tahrişini artırabilir. Böylece gıcık hissi boğaz temizlemeyi, boğaz temizleme de tahrişi artıran bir döngü oluşturabilir.

8. Farenjit ne zaman doktora başvurmayı gerektirir?

Boğaz ağrısı uzun sürüyorsa veya sık tekrarlıyorsa değerlendirme uygun olur. Nefes almada güçlük, tükürüğü yutamama, belirgin tek taraflı şişlik veya şiddetli ağrı, ağız açmada güçlük, boyunda belirgin şişlik ya da genel durumda hızlı kötüleşme varsa gecikmeden tıbbi yardım alınmalıdır.

9. Farenjit tekrarlar mı?

Evet. Tekrarlayan viral enfeksiyonların yanı sıra burun tıkanıklığı, kronik sinüzit, alerji, geniz akıntısı, reflü, sigara dumanı veya sürekli ağızdan soluma gibi faktörler boğaz şikâyetlerinin tekrarlamasına katkıda bulunabilir.

10. Kronik farenjit tamamen geçer mi?

Bu durum altta yatan nedene bağlıdır. Tahrişe yol açan faktör belirlenip kontrol altına alınabildiğinde yakınmalar önemli ölçüde azalabilir. Bu nedenle kronik farenjitte temel amaç yalnızca belirtileri baskılamak değil, şikâyetleri sürdüren nedeni ortaya çıkarmaktır.