Obstrüktif Uyku Apnesi Sendromu (OSAS), uyku sırasında üst solunum yolunun tekrarlayan şekilde daralması veya tamamen kapanması sonucu solunumun geçici olarak durduğu, kandaki oksijen düzeyinin düştüğü ve uyku bütünlüğünün bozulduğu ciddi bir uyku hastalığıdır. Günümüzde yalnızca horlamaya neden olan bir rahatsızlık olarak değil; kalp-damar sistemi, metabolizma, sinir sistemi ve yaşam kalitesi üzerinde önemli etkileri bulunan kronik bir sağlık sorunu olarak kabul edilmektedir.

Toplumda milyonlarca kişinin uyku apnesi bulunduğu tahmin edilmesine rağmen, hastaların önemli bir kısmı tanı almadan yaşamını sürdürmektedir. Bunun en önemli nedeni, hastalığın yıllar boyunca yalnızca "horlama problemi" olarak değerlendirilmesidir. Oysa horlama, obstrüktif uyku apnesinin yalnızca belirtilerinden biridir ve tek başına tanı koydurmaz.

Uyku Apnesi ve Horlama: Belirtileri, Tanısı ve Tedavi Seçenekleri

“Yıllardır horluyorum, alıştım.”

Peki, uykuda nefesinizin durduğunu söyleyen oldu mu? Sabah yorgun kalkıyor, gün içinde uyukluyor musunuz?

Gece yaşanan solunum kesintilerini fark etmemeniz, vücudunuzun etkilenmediği anlamına gelmez. Horlama ve özellikle tanıklı nefes durmaları, değerlendirilmesi gereken belirtilerdir.

Horlama ile Uyku Apnesi Aynı Şey mi?

Horlama, uyku sırasında üst hava yolundaki yumuşak dokuların titreşmesiyle oluşan sestir. Her horlayan kişide uyku apnesi bulunmaz; ancak horlamaya nefes durmaları, boğulur gibi uyanma veya gündüz uykululuğu eşlik ediyorsa uyku apnesi araştırılmalıdır.

Horlamanın sesi, hastalığın şiddetini tek başına göstermez.

Uyku Apnesinin Belirtileri Nelerdir?

Gece Fark Edilen Belirtiler

• Düzenli ve yüksek sesli horlama.
• Yatak partnerinin fark ettiği nefes durmaları.
• Nefes nefese veya boğulur gibi uyanma.
• Sık uyanma ve gece idrara kalkma.

Gündüz Ortaya Çıkan Belirtiler

• Sabah dinlenmemiş uyanma.
• Ağız kuruluğu veya sabah baş ağrısı.
• Gün içinde uyuklama.
• Dikkat ve konsantrasyon güçlüğü.

Yakınınız “Uyurken nefesin duruyor” diyorsa bunu önemseyin. Ayrıca gündüz uykululuğunun olmaması, uyku apnesini dışlamaz. NHLBI: Uyku apnesi belirtileri

Uyku Apnesi Tanısı Nasıl Konur?

Hasta ve Yatak Partnerinin Anlattıkları

Horlama, tanıklı nefes durmaları, uyanmalar ve gündüz yakınmaları sorgulanır. Kullanılan ilaçlar, kilo değişiklikleri ve eşlik eden hastalıklar değerlendirilir.

Epworth Uykululuk Ölçeği, gündüz uyuklama eğilimini anlamaya yardımcı olur. Ancak tek başına uyku apnesi tanısı koydurmaz.

KBB Muayenesi ve Endoskopik Değerlendirme

Burun, damak, bademcikler, dil ve çene yapısı incelenir. Gerektiğinde endoskopik değerlendirmeyle hava yolu daha ayrıntılı gözlenir.

Seçilmiş hastalarda, özellikle cerrahi planlamaya katkı sağlamak amacıyla ilaçla uyku endoskopisi — DISE kullanılabilir. Bu inceleme, sedasyon altında hava yolunun kapanma biçimini değerlendirmeye yardımcı olur; uyku testinin yerini tutmaz.

Polisomnografi ve Evde Solunum Poligrafisi

Polisomnografi — PSG — solunumla birlikte uyku evrelerini ve başka fizyolojik verileri kaydeden kapsamlı bir incelemedir.

Uygun erişkin hastalarda evde solunum poligrafisi gibi daha sınırlı kayıt yöntemlerinden yararlanılabilir. Evde test herkes için uygun değildir. Sonuç negatif veya yetersiz olduğu hâlde şüphe devam ediyorsa PSG gerekebilir. AASM tanı kılavuzu

Testin türü, kişinin ihtiyacına göre seçilir.

Horlama ve Uyku Apnesi Nasıl Tedavi Edilir?

Herkese aynı cihaz, aynı aparey veya aynı ameliyat uygun değildir.

Kilo Yönetimi ve Yaşam Alışkanlıkları

Fazla kilosu bulunan kişilerde kilo yönetimi tedavinin önemli bir parçasıdır. Akşam alkol kullanımının azaltılması, düzenli uyku ve uygun hastalarda yan yatış fayda sağlayabilir.

Ancak “Önce kilo vereyim, sonra tedaviye bakarım” diyerek gerekli tedavi ertelenmemelidir.

PAP Tedavisi: CPAP, APAP ve BPAP

PAP cihazları, maske yoluyla verilen pozitif basınçla hava yolunun açık kalmasını sağlar. CPAP, APAP veya belirli durumlarda BPAP seçimi kişinin ihtiyacına göre yapılır.

Maske uyumu, burun tıkanıklığı ve basınçla ilgili sorunlar düzenlenebilir. Cihazla zorlanıldığında, tedaviyi bırakmadan önce bu nedenler değerlendirilmelidir.

Ağız İçi Apareyler

Alt çeneyi kontrollü biçimde önde tutan apareyler, hava geçişini rahatlatmaya yardımcı olabilir. Özellikle uyku apnesi dışlanmış horlamada ve uygun seçilmiş hafif–orta dereceli tıkayıcı uyku apnesinde değerlendirilir.

Birimimizde uygun hastalarda, pratikliği ve ayarlanabilir yapısı nedeniyle SomnoGuard® modellerinden yararlanıyoruz. Uygunluk ve tedavi yanıtı kişiye göre değerlendirilir.

Ayrıntılar için ağız içi aparey tedavisi yazımızı inceleyebilirsiniz.

Cerrahi Tedavi

Uygun hastada, doğru bölgeye yönelik cerrahi etkili olabilir.

Bademcik, damak, boğaz yan duvarları, dil kökü veya çene yapısına yönelik farklı cerrahi seçenekler bulunur. Bazı hastalarda birden fazla bölgenin ele alınması gerekir.

Burun cerrahisi de solunumu ve PAP kullanım rahatlığını destekleyebilir; ancak tek başına her hastanın uyku apnesini gidermez. Tedavi seçimi, beklenen yarar ve riskler birlikte değerlendirilerek yapılır. NHLBI: Tedavi seçenekleri

Ağır Uyku Apnesinde Tedavi

Ağır hastalıkta daha kapsamlı değerlendirme gerekir. PAP önemli bir seçenektir; uygun anatomik özellikleri bulunan hastalarda cerrahi de değerlendirilebilir. Ağız içi apareyler ise daha seçici ve temkinli ele alınır.

Amaç, kişiye uygun yöntemle gece solunumunu yeterli düzeyde kontrol etmektir.

Tedavinin Başarısı Nasıl Takip Edilir?

Horlama, tanıklı nefes durmaları, sabah dinlenmiş uyanma ve gündüz uykululuğundaki değişim izlenir. Epworth Ölçeği, gündüz yakınmalarının takibine katkı sağlayabilir.

Ancak horlamanın azalması, apnenin tamamen düzeldiğini kanıtlamaz. Tedaviye göre cihaz kayıtları ve uygun zamanda yapılan kontrol uyku testleri değerlendirilir.

Özellikle nefes durmalarının sürmesi veya yakınmaların yeniden başlaması, tedavi planının gözden geçirilmesini gerektirir.

Uykuda nefes durması alışılacak bir durum değildir. Doğru değerlendirme, size uygun tedavinin ilk adımıdır.

Bu yazı erişkinlerde tıkayıcı uyku apnesine yönelik genel bilgilendirmedir. Çocuklarda ve santral uyku apnesinde değerlendirme ve tedavi farklıdır.

Sık Sorulan Sorular

Uyku apnesi tamamen tedavi edilebilir mi?

Obstrüktif uyku apnesi tedavisinde amaç; solunum durmalarını azaltmak veya ortadan kaldırmak, oksijen düzeyini korumak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Uygulanacak tedavi yöntemi hastalığın şiddetine, hava yolu anatomisine ve hastanın genel sağlık durumuna göre değişir. Bu nedenle tedavi planı kişiye özel olarak yapılmalıdır.

Her horlayan kişide uyku apnesi var mıdır?

Hayır. Horlama tek başına uyku apnesi anlamına gelmez. Ancak şiddetli horlama, uykuda nefes durmaları, gündüz uyku hali ve sabah yorgunluğu gibi belirtiler birlikte bulunuyorsa ayrıntılı değerlendirme önerilir.

Uyku apnesi kilo vermeden düzelir mi?

Bazı hastalarda kilo kaybı hastalığın şiddetini azaltabilir. Ancak her uyku apnesi hastası obez değildir. Üst solunum yolundaki anatomik darlıklar da hastalığın gelişiminde önemli rol oynayabilir.

Polisomnografi (PSG) ağrılı bir işlem midir?

Hayır. Polisomnografi sırasında yalnızca kayıt amacıyla sensörler yerleştirilir. İşlem ağrısızdır ve cerrahi bir girişim içermez.

Evde uyku testi herkes için uygun mudur?

Hayır. Evde uyku testi, seçilmiş hastalarda tanıya yardımcı olabilir. Hangi hastalar için uygun olduğuna hekim tarafından karar verilmelidir.

Uyku apnesi çocuklarda da görülebilir mi?

Evet. Çocuklarda geniz eti ve bademcik büyümesi en sık nedenler arasındadır. Ağız açık uyuma, horlama, huzursuz uyku ve dikkat sorunları görülen çocukların değerlendirilmesi önemlidir.

Tedavi edilmezse ne gibi sorunlara yol açabilir?

Tedavi edilmeyen orta ve ağır derecede obstrüktif uyku apnesi; hipertansiyon, kalp ritim bozuklukları, koroner arter hastalığı, inme, tip 2 diyabet ve yaşam kalitesinde belirgin azalma ile ilişkilidir.

Cerrahi tedavi her hasta için uygun mudur?

Hayır. Cerrahi tedavi kararı; ayrıntılı Kulak Burun Boğaz muayenesi, üst solunum yolu anatomisinin değerlendirilmesi ve polisomnografi sonuçları birlikte incelenerek verilir.

CPAP cihazını ömür boyu kullanmak gerekir mi?

Bu sorunun yanıtı hastadan hastaya değişebilir. Bazı hastalarda yaşam tarzı değişiklikleri veya uygun cerrahi tedaviler sonrasında yeniden değerlendirme yapılabilir. Tedavi süreci düzenli hekim kontrolü gerektirir.

Uyku apnesi yalnızca erkeklerde mi görülür?

Hayır. Erkeklerde daha sık görülmekle birlikte kadınlarda da görülebilir. Özellikle menopoz sonrası dönemde görülme sıklığı artmaktadır.

Yasal Uyarı: Bu sayfada yer alan bilgiler yalnızca bilgilendirme ve eğitim amaçlıdır. Tanı ve tedavi yerine geçmez. Her bireyin sağlık durumu farklı olduğundan, değerlendirme ve tedavi mutlaka bir hekim tarafından planlanmalıdır. Sağlığınızla ilgili tüm kararlar için doktorunuza başvurunuz.

Telif Hakkı: Bu sayfadaki tüm yazılar, görseller, infografikler ve diğer içerikler © Op. Dr. A. Ahmet Şirin'e aittir ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Yazılı izin alınmaksızın kısmen veya tamamen kopyalanamaz, çoğaltılamaz, yayımlanamaz, dijital ortamlarda paylaşılamaz veya ticari amaçla kullanılamaz. Bilimsel ve eğitsel amaçlı alıntılar, ilgili mevzuata uygun olarak kaynak gösterilmesi koşuluyla yapılabilir.

İnfografik: Op. Dr. A. Ahmet Şirin tarafından, güncel uluslararası bilimsel literatür (WHO, NIOSH, OSHA, AAO-HNSF ve hakemli bilimsel yayınlar) esas alınarak hazırlanmıştır. İçerik yalnızca eğitim ve bilgilendirme amacı taşımakta olup tanı ve tedavi yerine geçmez.

Güncelleme Notu: bilimsel gelişmeler doğrultusunda bu sayfadaki içerikler düzenli olarak gözden geçirilmekte ve güncellenmektedir.

Bilimsel Kaynaklar

1. American Academy of Sleep Medicine. International Classification of Sleep Disorders. 3rd ed., Text Revision (ICSD-3-TR). Darien, IL: American Academy of Sleep Medicine; 2023.
2. Epstein LJ, Kristo D, Strollo PJ Jr, et al. Clinical guideline for the evaluation, management and long-term care of obstructive sleep apnea in adults. J Clin Sleep Med. 2009;5(3):263–276. Tam metin
3. Kapur VK, Auckley DH, Chowdhuri S, et al. Clinical practice guideline for diagnostic testing for adult obstructive sleep apnea: An American Academy of Sleep Medicine clinical practice guideline. J Clin Sleep Med. 2017;13(3):479–504. DOI
4. Patil SP, Ayappa IA, Caples SM, Kimoff RJ, Patel SR, Harrod CG. Treatment of adult obstructive sleep apnea with positive airway pressure: An American Academy of Sleep Medicine clinical practice guideline. J Clin Sleep Med. 2019;15(2):335–343. DOI
5. Ramar K, Dort LC, Katz SG, et al. Clinical practice guideline for the treatment of obstructive sleep apnea and snoring with oral appliance therapy: An update for 2015. J Clin Sleep Med. 2015;11(7):773–827. DOI
6. Veasey SC, Rosen IM. Obstructive sleep apnea in adults. N Engl J Med. 2019;380(15):1442–1449. DOI
7. Punjabi NM. The epidemiology of adult obstructive sleep apnea. Proc Am Thorac Soc. 2008;5(2):136–143. DOI
8. Gottlieb DJ, Punjabi NM. Diagnosis and management of obstructive sleep apnea: A review. JAMA. 2020;323(14):1389–1400. DOI
9. Friedman M, Ibrahim H, Bass L. Clinical staging for sleep-disordered breathing. Otolaryngol Head Neck Surg. 2002;127(1):13–21. DOI
10. Kent D, Stanley J, Aurora RN, et al. Referral of adults with obstructive sleep apnea for surgical consultation: An American Academy of Sleep Medicine clinical practice guideline. J Clin Sleep Med. 2021;17(12):2499–2505. DOI
11. Caples SM, Garcia-Touchard A, Somers VK. Sleep-disordered breathing and cardiovascular risk. Sleep. 2007;30(3):291–303. DOI
12. Caples SM, Anderson WM, Calero K, Howell M, Hashmi SD. Use of polysomnography and home sleep apnea tests for the longitudinal management of obstructive sleep apnea in adults: An American Academy of Sleep Medicine clinical guidance statement. J Clin Sleep Med. 2021;17(6):1287–1293. DOI