Erken Dönem Akustik Travma İle Oluşan Tinnitus Ve Tedavileri

Akustik travma sonrasında gelişen tinnitusun değerlendirilmesinde en önemli konu, işitme sisteminin hangi bölümünün etkilendiğinin mümkün olduğunca erken belirlenmesidir. Çünkü oluşan hasarın yeri ve derecesi, uygulanacak tedavi yaklaşımını doğrudan etkiler.

Akustik Travma Sonrası Tinnitus Neden Gelişir?

Akustik travmanın şiddeti, sesin frekans özellikleri, maruz kalınan süre, ses kaynağı ile kişi arasındaki mesafe ve olayın gerçekleştiği ortam değerlendirilmesi gereken temel faktörlerdir.

Top atışları, roket patlamaları, bomba infilakları veya yüksek enerjili patlayıcı sesler sonrasında oluşan hasar, müzik konserleri veya endüstriyel gürültüye bağlı gelişen akustik travmalardan farklı özellikler gösterebilir.

Özellikle sesin kapalı ortamlarda duvarlardan veya sert yüzeylerden tekrar yansıması (reverberasyon) kulak üzerine ulaşan akustik enerjiyi artırarak hasarın daha ağır seyretmesine neden olabilir.

Akustik Travmada Kulakta Hangi Yapılar Etkilenebilir?

Bazı olgularda kulak zarında akut perforasyon gelişebilir. Şiddetli tokat darbesi de ani basınç değişikliği ve yüksek ses etkisini birlikte oluşturarak benzer mekanizmalarla işitme sisteminde hasar meydana getirebilir.

Travmanın şiddetine bağlı olarak yalnızca kulak zarı değil, orta kulakta bulunan çekiç, örs ve üzengi kemikçiklerinin doğal eklem ilişkileri de etkilenebilir.

Özellikle üzengi kemiğinin oval pencereye ilettiği yüksek mekanik enerji iç kulaktaki tüylü hücrelerde (hair cells) yapısal ve metabolik hasara yol açabilir.

Hasar yalnızca iç kulakla sınırlı kalmayabilir.

Şiddetli akustik travmalarda işitme siniri boyunca ilerleyen sinyallerin beyin sapındaki işitsel çekirdeklerde (koklear nükleuslar ve ilişkili işitsel yollar) işlenmesi de bozulabilir.

Günümüzde tinnitusun yalnızca kulakta oluşmadığı; zamanla merkezi işitme sistemi ve beyin ağlarında gelişen nöroplastik değişikliklerin de önemli rol oynadığı kabul edilmektedir.

Perilenf Fistülü Açısından Neden Dikkatli Olunmalıdır?

Çok yüksek enerjili akustik travmalarda nadiren orta kulak ile iç kulak arasındaki oval veya yuvarlak pencere düzeyinde mikro yırtıklar gelişebilir ve perilenf fistülü oluşabilir.

Bu hastalarda ani baş dönmesi, işitme kaybı ve tinnitus birlikte görülebilir.

Hiperbarik oksijen tedavisi akustik travmada kullanılan önemli tedavi seçeneklerinden biri olmakla birlikte, perilenf fistülü şüphesi bulunan olgularda tedavi planlanmadan önce ayrıntılı KBB değerlendirmesi yapılmalıdır.

Tedavi seçimi mutlaka klinik bulgular ve tetkik sonuçları ile birlikte değerlendirilmelidir.

Daha Hafif Akustik Travmalar da Önemlidir

• Tabanca atışları
• Av tüfeği 
• Düğünlerde davul-zurna 
• Yüksek sesli konserler 
• Gece kulüpleri 
• Kulaklıkla yüksek sesle müzik dinlenmesi 
• Matkap, hilti ve ağır iş makineleri

gibi daha düşük enerjili ancak uzun süreli maruziyetler de önemli işitme hasarlarına neden olabilir.

Burada en önemli belirleyici faktörlerden biri maruziyet süresidir.

Ses düzeyi arttıkça güvenli maruziyet süresi hızla kısalır.

Silah atışlarında;

• Atış sayısı 
• Kulağa uzaklık 
• Kapalı veya açık ortam 
• Sesi yansıtan yüzeylerin varlığı

oluşacak hasarın derecesini belirleyen önemli faktörlerdir.

Tinnitus Neden Farklı Şekillerde Algılanır?

Akustik travmadan sonra bazı hastalar yalnızca çınlama tarif ederken, bazı kişiler;

• Uğultu 
• Cızırtı 
• Zırıltı 
• Parazit sesi 
• Hışırtı 
• Metalik ses

şeklinde yakınmalar tarif edebilir. Bunun nedeni yalnızca iç kulak tüylü hücrelerinin değil, kulak zarı, orta kulak mekanik sistemi, işitme siniri ve merkezi işitsel yolların farklı derecelerde etkilenebilmesidir.

Akustik Travma Sonrası Tinnitus Tedavisi

Erken dönemde uygun hastalarda;

• Sistemik kortikosteroid tedavisi 
• İntratimpanik steroid uygulamaları 
• Hiperbarik oksijen tedavisi 
• Diğer ilaç tedavileri, antioksidan ve destek tedavileri 
• Vitamin ve mineral eksikliklerinin düzeltilmesi

değerlendirilebilir. Ancak her tedavi her hasta için uygun değildir.

Tedavi kararı mutlaka ayrıntılı klinik değerlendirme ve tetkik sonuçlarına göre kişiye özel planlanmalıdır.

İlk Günler Neden Çok Değerlidir?

Literatürde ilk 72 saat en kritik dönem olarak kabul edilmektedir.

Bununla birlikte klinik uygulamada ilk 2–4 hafta içerisinde başvuran hastalarda da uygun olgularda tedavi seçenekleri değerlendirilmeye devam edilmektedir.

Bir ayı aşan ve kronikleşmeye başlayan tinnitus olgularında ise ileri değerlendirme yöntemleri (gerektiğinde fonksiyonel görüntüleme teknikleri dahil) ve uygun hasta seçimi ile nöromodülasyon tedavileri (örneğin rTMS) gündeme gelebilir.

Yasal Uyarı

Bu sayfadaki bilgiler yalnızca bilgilendirme ve eğitim amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, tedavi veya tıbbi danışmanlık yerine geçmez. İşitme kaybı, tinnitus ve diğer kulak hastalıklarının değerlendirilmesi ve tedavisi, her hastanın klinik özellikleri doğrultusunda Kulak Burun Boğaz (KBB) uzmanı tarafından kişiye özel planlanmalıdır. İçerik, güncel bilimsel literatür doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni bilimsel gelişmeler ışığında gerektiğinde güncellenmektedir.

Telif Hakkı

© Op. Dr. A. Ahmet Şirin | Tüm hakları saklıdır.

Bu sayfadaki metinler, görseller, tablolar, şemalar ve özgün bilimsel değerlendirmeler 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. İçeriğin tamamı veya bir bölümü; yazılı izin alınmaksızın kopyalanamaz, çoğaltılamaz, yeniden yayımlanamaz, ticari amaçla kullanılamaz veya başka dijital yayın platformlarında özgün eser niteliğini ortadan kaldıracak şekilde paylaşılamaz.

Bilimsel ve eğitsel amaçlı kısa alıntılar, ilgili mevzuata uygun olmak ve kaynak gösterilmesi koşuluyla yapılabilir.

Bu içerik özgün olarak hazırlanmıştır. İçeriğin tamamı veya önemli bölümleri; yazılı izin alınmaksızın yapay zekâ destekli sistemler, otomatik içerik üretim araçları veya benzeri dijital platformlar aracılığıyla yeniden üretilip yayımlanamaz ya da özgün eser izlenimi verecek şekilde kullanılamaz.

İnfografik: Op. Dr. A. Ahmet Şirin tarafından, güncel uluslararası bilimsel literatür (WHO, NIOSH, OSHA, AAO-HNSF ve hakemli bilimsel yayınlar) esas alınarak hazırlanmıştır. İçerik yalnızca eğitim ve bilgilendirme amacı taşımakta olup tanı ve tedavi yerine geçmez.

Kaynaklar

1. Basner M, Babisch W, Davis A, Brink M, Clark C, Janssen S, Stansfeld S. Auditory and non-auditory effects of noise on health. Lancet. 2014;383(9925):1325-1332.
2. World Health Organization (WHO). Environmental Noise Guidelines for the European Region. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2018.
3. National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH). Criteria for a Recommended Standard: Occupational Noise Exposure. Cincinnati, OH: CDC/NIOSH; Revised Criteria.
4. Occupational Safety and Health Administration (OSHA). Occupational Noise Exposure Standard (29 CFR 1910.95).
5. American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery Foundation (AAO-HNSF). Clinical Practice Guideline: Sudden Hearing Loss (Update). Otolaryngology–Head and Neck Surgery. 2019.
6. European Federation of Audiology Societies (EFAS). Guidelines for the Assessment of Noise-Induced Hearing Loss and Acoustic Trauma.
7. Liberman MC, Kujawa SG. Cochlear synaptopathy in acquired sensorineural hearing loss: Manifestations and mechanisms. Hearing Research. 2017;349:138-147.
8. Kujawa SG, Liberman MC. Adding insult to injury: Cochlear nerve degeneration after temporary noise-induced hearing loss. Journal of Neuroscience. 2009;29(45):14077-14085.
9. Le Prell CG, Henderson D, Fay RR, Popper AN (Eds.). Noise-Induced Hearing Loss: Scientific Advances. Springer Handbook of Auditory Research. Springer; 2012.
10. European Society of Radiology & European Society of Neuroradiology. Imaging recommendations in patients with tinnitus and hearing disorders.