Obstrüktif Uyku Apnesi Sendromu (OSAS)
Obstrüktif Uyku Apnesi Sendromu (OSAS), uyku sırasında üst solunum yolunun tekrarlayan şekilde daralması veya tamamen kapanması sonucu solunumun durması (apne) ya da belirgin olarak azalması (hipopne) ile karakterize, yaşam kalitesini ve yaşam süresini etkileyebilen ciddi bir hastalıktır.
Her solunum durması sırasında kandaki oksijen düzeyi düşer, beyin kısa süreli uyanıklık oluşturarak hava yolunu yeniden açmaya çalışır. Bu döngü gece boyunca onlarca hatta yüzlerce kez tekrarlanabilir. Sonuçta kişi sabah yeterince dinlenmeden uyanır ve uyku kalitesi belirgin şekilde bozulur.
OSAS yalnızca geceyi etkileyen bir hastalık değildir. Tedavi edilmediğinde kalp-damar sistemi, metabolizma, beyin fonksiyonları ve yaşam kalitesi üzerinde önemli olumsuz etkiler oluşturabilir.
Apne ve Hipopne Nedir?
Apne, hava akımının en az 10 saniye süreyle tamamen durmasıdır.
Hipopne, hava akımının belirgin olarak azalması ve buna oksijen düşmesi veya uykudan uyanma reaksiyonunun eşlik etmesidir.
Bu olayların bir saat içindeki toplam sayısı Apne-Hipopne İndeksi (AHİ) olarak hesaplanır ve hastalığın şiddetini belirler
AHİ Sınıflamsı
- AHİ < 5: Normal
- AHİ 5–14,9: Hafif OSAS
- AHİ 15–29,9: Orta derecede OSAS
- AHİ ≥ 30: Ağır OSAS
Obstrüktif Uyku Apnesi Neden Oluşur?
OSAS'ın temel nedeni, uyku sırasında üst solunum yolunun anatomik olarak daralması ve buna eşlik eden kas tonusu azalmasıdır. Sonuç olarak hava yolu tekrarlayan şekilde kapanır ve solunum durmaları meydana gelir.
Üst hava yolunda darlığa katkıda bulunabilen başlıca anatomik faktörler şunlardır:
- Burun tıkanıklığına neden olan septum deviasyonu
- İnferior konka hipertrofisi
- Dar burun valfi
- Uzun ve kalın yumuşak damak
- Büyük küçük dil (uvula)
- Büyük bademcikler
- Dil kökünün geride ve hacimli olması
- Dar yutak (orofarenks) yapısı
- Alt çenenin geride olması (retrognati)
- Obeziteye bağlı boyun içi mukozal yapılarda yumuşak doku artışı
Bu anatomik özellikler kişiden kişiye farklı kombinasyonlarda bulunabilir. Bu nedenle her OSAS hastasının hava yolu ayrıntılı olarak değerlendirilmeli ve tedavi buna göre planlanmalıdır.
Horlama Neden Tek Başına Yeterli Bir Bulgı Değildir?
Horlama bir hastalık değil, bir bulgudur.
Her horlayan kişide uyku apnesi bulunmaz. Ancak obstrüktif uyku apnesi olan hastaların büyük çoğunluğunda yüksek sesli ve düzensiz horlama görülür.
Bu nedenle değerlendirilmesi gereken esas sorun horlama değil, uyku sırasında gelişen solunum durmaları ve oksijen düşüşleridir.
Horlama Neden Tek Başına Yeterli Bir Bulgı Değildir?
Horlama bir hastalık değil, bir bulgudur.
Her horlayan kişide uyku apnesi bulunmaz. Ancak obstrüktif uyku apnesi olan hastaların büyük çoğunluğunda yüksek sesli ve düzensiz horlama görülür.
Bu nedenle değerlendirilmesi gereken esas sorun horlama değil, uyku sırasında gelişen solunum durmaları ve oksijen düşüşleridir.
Tanı Nasıl Konur?
Uyku apnesi tanısında altın standart yöntem Polisomnografi (PSG), yani uyku testidir. Bu inceleme sırasında hastanın uyku boyunca solunumu, oksijen düzeyi, kalp ritmi, beyin dalgaları, horlama, vücut hareketleri ve uyku evreleri ayrıntılı olarak değerlendirilir.
Ancak başarılı bir tedavi planlaması yalnızca uyku testi ile sınırlı değildir. Hava yolundaki tıkanıklığın yeri ve nedeni ayrıntılı olarak belirlenmelidir. Bu amaçla;
- Ayrıntılı Kulak Burun Boğaz muayenesi
- Burun ve üst solunum yolu endoskopik değerlendirmesi
- Friedman Dil Pozisyonu (FTP) sınıflaması
- Burun, damak, küçük dil, bademcikler ve dil kökünün anatomik değerlendirilmesi
- Çene yapısı ve boyun çevresinin değerlendirilmesi
- Polisomnografi (PSG) sonuçlarının ayrıntılı analizi
birlikte değerlendirilerek hastaya en uygun tedavi yöntemi belirlenir.
Başarılı tedavinin ilk basamağı, hava yolundaki daralmanın hangi seviyede oluştuğunu doğru belirlemektir. Bu amaçla ayrıntılı KBB muayenesi, fleksibl endoskopik değerlendirme, Friedman Dil Pozisyonu sınıflaması ve Polisomnografi (PSG) birlikte değerlendirilerek kişiye özel tedavi planlanır.
Yasal Uyarı: Bu sayfada yer alan bilgiler yalnızca bilgilendirme ve eğitim amaçlıdır. Tanı ve tedavi yerine geçmez. Her bireyin sağlık durumu farklı olduğundan, değerlendirme ve tedavi mutlaka bir hekim tarafından planlanmalıdır. Sağlığınızla ilgili tüm kararlar için doktorunuza başvurunuz.
Telif Hakkı: Bu sayfadaki tüm yazılar, görseller, infografikler ve diğer içerikler © Op. Dr. A. Ahmet Şirin'e aittir ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Yazılı izin alınmaksızın kısmen veya tamamen kopyalanamaz, çoğaltılamaz, yayımlanamaz, dijital ortamlarda paylaşılamaz veya ticari amaçla kullanılamaz. Bilimsel ve eğitsel amaçlı alıntılar, ilgili mevzuata uygun olarak kaynak gösterilmesi koşuluyla yapılabilir.
İnfografik: Op. Dr. A. Ahmet Şirin tarafından, güncel uluslararası bilimsel literatür (WHO, NIOSH, OSHA, AAO-HNSF ve hakemli bilimsel yayınlar) esas alınarak hazırlanmıştır. İçerik yalnızca eğitim ve bilgilendirme amacı taşımakta olup tanı ve tedavi yerine geçmez.
Güncelleme Notu: bilimsel gelişmeler doğrultusunda bu sayfadaki içerikler düzenli olarak gözden geçirilmekte ve güncellenmektedir.
