Vestibüler Paroksismi
Saniyeler Süren Tekrarlayan Baş Dönmelerinin Nadir Bir Nedeni
Yayın Tarihi: 02 Temmuz 2026
Vestibüler paroksismi, saniyeler ile bir dakika arasında süren, ani başlangıçlı ve tekrarlayan vertigo ataklarıyla karakterize nadir bir vestibüler hastalıktır. Ataklar gün içinde birçok kez ortaya çıkabilir ve bazı hastalarda haftalar hatta aylar boyunca devam edebilir. Kısa sürmeleri nedeniyle çoğu zaman başka hastalıklarla karıştırılır veya psikolojik nedenlere bağlanabilir.
Bu hastalık ilk kez Peter J. Jannetta tarafından 1975 yılında tanımlanmış olup, günümüzde Bárány Society tarafından tanı kriterleri belirlenmiş vestibüler sendromlardan biri olarak kabul edilmektedir.
Vestibüler Paroksismi Nedir?
Vestibüler paroksismi, çoğunlukla işitme ve denge siniri olarak bilinen 8. kraniyal sinirin (vestibülokoklear sinir) bir damar tarafından aralıklı olarak tahriş edilmesi sonucu gelişen nörovasküler kompresyon sendromudur.
Sinir üzerindeki bu sürekli mekanik temas, sinir liflerinde anormal elektriksel boşalımlara neden olabilir. Bunun sonucunda saniyeler süren ani vertigo atakları ortaya çıkar. Bazı hastalarda ataklara kulakta çınlama, işitmede kısa süreli değişiklik veya dengesizlik hissi de eşlik edebilir.
Hastalık Nasıl Oluşur?
Vestibülokoklear sinir, iç kulaktan aldığı denge ve işitme bilgilerini beyin sapına taşır. Bu sinir, iç kulak yolu (internal akustik kanal) içerisinde yüz siniri ve damarlarla birlikte seyreder.
Bazı kişilerde özellikle AICA (Anterior Inferior Cerebellar Artery) veya daha nadiren PICA (Posterior Inferior Cerebellar Artery) gibi damarların oluşturduğu vasküler loop, sinire temas ederek kronik irritasyona yol açabilir. Sürekli tekrarlayan bu temas, sinirde elektriksel iletimin bozulmasına ve kısa süreli vertigo ataklarının gelişmesine neden olabilir.
Benzer mekanizma trigeminal nevralji ve hemifasiyal spazm gibi diğer nörovasküler kompresyon sendromlarında da görülmektedir
Belirtileri Nelerdir?
Vestibüler paroksisminin en tipik özelliği çok kısa süren ancak sık tekrarlayan vertigo ataklarıdır. Ataklar genellikle birkaç saniye ile bir dakika arasında sürer ve gün içinde defalarca tekrarlayabilir.
Bazı hastalarda ataklar kendiliğinden gelişirken, bazılarında baş hareketleri, ani pozisyon değişiklikleri veya hiperventilasyon tetikleyici olabilir. Ataklar sırasında kulakta çınlama, kısa süreli işitme azalması, dengesizlik veya çevrenin hareket ettiği hissi görülebilir. Atakların düzensiz aralıklarla ortaya çıkması tanıyı güçleştirebilir.
Tanı Nasıl Konur?
Vestibüler paroksismi tanısı büyük ölçüde hastanın öyküsüne dayanır. Bununla birlikte benzer yakınmalara yol açabilecek diğer hastalıkların dışlanması son derece önemlidir.
Tanıda ayrıntılı KBB muayenesi, odyolojik değerlendirme ve vestibüler testler yapılmalıdır. Yüksek çözünürlüklü 3D CISS veya 3D FIESTA sekanslarını içeren beyin MR görüntülemesi, vestibülokoklear sinir ile damar arasındaki teması göstermede en değerli incelemelerden biridir. Bunun yanında Video Frenzel incelemesi, videonistagmografi (VNG), gerektiğinde işitsel testler ve nörolojik değerlendirme de tanıya katkı sağlayabilir.
MR görüntülemesinde damar-sinir teması görülmesi tek başına tanı koydurmaz. Bu bulgunun hastanın klinik yakınmaları ve muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Ayırıcı Tanıda Hangi Hastalıklar Düşünülmelidir?
Vestibüler paroksismi; Ménière hastalığı, vestibüler migren, benign paroksismal pozisyonel vertigo (BPPV), vestibüler nörit, superior semisirküler kanal dehissansı, perilenf fistülü, multipl skleroz, geçici iskemik ataklar, epileptik vestibüler nöbetler ve panik atak gibi birçok hastalıkla karışabilir. Bu nedenle ayrıntılı değerlendirme yapılmadan yalnızca belirtilere bakılarak tanı konulmamalıdır.
Tedavi
İlk tercih genellikle medikal tedavidir. Düşük doz karbamazepin veya okskarbazepin tedavisinin atak sıklığını ve şiddetini belirgin şekilde azaltabildiği gösterilmiştir. Özellikle bu ilaçlara belirgin yanıt alınması, vestibüler paroksismi tanısını destekleyen önemli klinik bulgulardan biri olarak kabul edilir.
İlaç tedavisine rağmen yaşam kalitesini ciddi şekilde bozan ve görüntüleme ile belirgin nörovasküler kompresyon gösterilen seçilmiş hastalarda mikrovasküler dekompresyon (MVD) cerrahisi gündeme gelebilir. Bu cerrahide amaç, sinire baskı yapan damarın sinirden güvenli şekilde ayrılmasıdır. Ancak cerrahi yalnızca deneyimli merkezlerde ve dikkatle seçilmiş olgularda değerlendirilmelidir.
Prognoz
Vestibüler paroksismi uygun tanı konulduğunda tedaviye iyi yanıt verebilen vestibüler hastalıklardan biridir. Birçok hastada medikal tedavi ile atak sıklığı belirgin şekilde azalır ve yaşam kalitesi düzelir. Cerrahi tedavi ise yalnızca sınırlı sayıdaki dirençli olguda düşünülmektedir. Düzenli takip ve ayırıcı tanının doğru yapılması uzun dönem başarı açısından önem taşır.
Kliniğimizden Bir Not
Kliniğimizde saniyeler süren tekrarlayan baş dönmesi atakları yaşayan hastalar ayrıntılı KBB muayenesi, odyolojik değerlendirme ve ileri vestibüler testlerle incelenmektedir. Gerekli görülen olgularda yüksek çözünürlüklü beyin MR görüntülemesi ve nörolojik değerlendirme ile birlikte multidisipliner yaklaşım benimsenmektedir. Amaç yalnızca belirtileri baskılamak değil, vertigonun gerçek nedenini ortaya koyarak hastaya en uygun tedavi planını oluşturmaktır.
Yasal Uyarı: Bu sayfada yer alan bilgiler yalnızca bilgilendirme ve eğitim amaçlıdır. Tanı ve tedavi yerine geçmez. Her bireyin sağlık durumu farklı olduğundan, değerlendirme ve tedavi mutlaka bir hekim tarafından planlanmalıdır. Sağlığınızla ilgili tüm kararlar için doktorunuza başvurunuz.
Telif Hakkı: Bu sayfadaki tüm yazılar, görseller, infografikler ve diğer içerikler © Op. Dr. A. Ahmet Şirin'e aittir ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Yazılı izin alınmaksızın kısmen veya tamamen kopyalanamaz, çoğaltılamaz, yayımlanamaz, dijital ortamlarda paylaşılamaz veya ticari amaçla kullanılamaz. Bilimsel ve eğitsel amaçlı alıntılar, ilgili mevzuata uygun olarak kaynak gösterilmesi koşuluyla yapılabilir.
İnfografik: Op. Dr. A. Ahmet Şirin tarafından, güncel uluslararası bilimsel literatür (WHO, NIOSH, OSHA, AAO-HNSF ve hakemli bilimsel yayınlar) esas alınarak hazırlanmıştır. İçerik yalnızca eğitim ve bilgilendirme amacı taşımakta olup tanı ve tedavi yerine geçmez.
Güncelleme Notu: bilimsel gelişmeler doğrultusunda bu sayfadaki içerikler düzenli olarak gözden geçirilmekte ve güncellenmektedir.
Bilimsel Kaynaklar
- Jannetta PJ. Neurovascular cross-compression in patients with hyperactive dysfunction symptoms of the eighth cranial nerve. Surg Forum. 1975;26:467-469.
- Strupp M, Lopez-Escamez JA, Kim JS, Straumann D, Jen JC, Carey J, Bisdorff A, Brandt T. Vestibular Paroxysmia: Diagnostic Criteria. Journal of Vestibular Research. 2016;26(5-6):409-415.
- Strupp M, Hüfner K, Brémová T, Bayer O, Zwergal A, Jahn K, Brandt T. A randomized double-blind, placebo-controlled, cross-over trial of oxcarbazepine in vestibular paroxysmia (Vestparoxy). Journal of Neurology. 2018;265(Suppl 1):95-102.
- Hüfner K, Barresi D, Glaser M, Linn J, Adrion C, Mansmann U, Brandt T, Strupp M. Vestibular paroxysmia: Diagnostic features and medical treatment. Neurology.
- Hain TC. Microvascular Compression Syndrome, Vestibular Paroxysmia and Quick Spins. Dizziness-and-Balance.com.
- Brandt T, Dieterich M. Vertigo and Dizziness: Common Complaints. Springer.
- Brandt T. Vertigo: Its Multisensory Syndromes. 2nd ed. Springer.
- Bárány Society. International Classification of Vestibular Disorders (ICVD). Diagnostic criteria for vestibular syndromes.
